Maskelerin gölgesinde yaralanan güven

Hayatın en kıymetli emanetlerinden biri, insanın yüreğinde taşıdığı güvendir. Gözlerimizden önce hisseder, kulaklarımızdan önce inanır, aklımızdan önce teslim oluruz. Bir insana güven duyduğumuz an, sözlerine inanmanın ötesine geçer; onu iç dünyamızın en sessiz köşesine buyur ederiz. En kırılgan yanlarımızı gösterir, sakladığımız acıları paylaşır, yaralarımızı yanında örtme ihtiyacı hissetmeyiz. Böylece güven, ruhumuzun kapısını ardına kadar açan görünmez bir anahtara dönüşür.

En derin yaralarımızı yabancılar açmaz. Yabancıdan gelen kötülük canı acıtır; yakın bildiğimiz bir yüreğin sessizce değiştirdiği gerçek ise insanın iç dengesini sarsar. Gün gelir, kendi içine dönüp aynı soruyla yüzleşir: “Nasıl göremedim?” Bu soru, pişmanlığın ötesinde, insanın kendi vicdanıyla yaptığı en ağır muhasebeye dönüşür.

Ben bazen düşünürüm… İnsan, karşısındaki yüreğin kendisine emanet ettiği güveni nasıl bu kadar kolay tüketebilir? Bir insan, kendisine bırakılan inancı hangi vicdanla sessizce örseleyebilir? Bir tebessümün ardına gizlenen hesapların yükü, ruhu hiç mi yormaz? Belki de vicdan sustuğunda insan, kendi sesini de duyamaz.

Yaşadığımız çağda görüntü, özün önüne geçti. Erdem konuşuluyor, merhamet sergileniyor, dürüstlük dillerden düşmüyor. Bilgiyi taşıyanlar çoğalırken hikmeti yaşayanlar sessizleşiyor. Güven telkin eden yüzler artıyor; gönül huzuruyla güvenilebilen insanlar ise seyrekleşiyor. Alkış büyüyor, öz derinlere çekiliyor. Göz gördüğüne kolayca inanıyor; gönül, sezdiklerini susturmaya zorlanıyor.

Biz, bir insana güven duyarken görünmeyen köprüler kuruyor, söylenmeyen sözleri hissediyor, sessizliklere anlam yüklüyor, uzaklıkları yakınlığa dönüştürüyoruz. En mahrem tarafımızı emanet ettiğimiz kişiyle aynı doğrulukta buluştuğumuza inanıyoruz. Ardından çağın sessiz gerçeği çıkıyor karşımıza. Görünüş özü gölgeliyor, kabuk cevherin önüne geçiyor; kusursuz tavırlar sağlam bir şahsiyet sanılıyor. Farkına varmadan yüzlerdeki maskelere, yüzlerin kendisinden daha fazla değer veriyoruz. Kırıldığımız an ise sarsılan, bir kişiye duyduğumuz itimatla sınırlı kalmıyor; insanı okuyabildiğimize dair inancımız da derin bir yara alıyor.

Bazı maskeler yıllarca düşmüyor. Sabırla hazırlanıyor, incelikle işleniyor, özenle seçilmiş cümlelerle besleniyor; insanların beklentileriyle biçim kazanıyor.

Sonra tek bir menfaat, yıllarca kurulan görünüşü dağıtmaya yetiyor. Yüz aynı kalıyor, söz aynı kalıyor; değişen tek şey, niyetin görünür hâle gelmesi oluyor. O an maskeyi düşüren rüzgâr dışarıdan esmez. İçeride saklanan gerçek, kendi kapısını aralar.

Gerçeğin kendisiyle karşılaşmak yerine, gerçeğe ustalıkla benzetilmiş hayatlarla yüz yüze geliyoruz. Güven veren ses tonlarına, merhameti andıran bakışlara, samimiyet kokusu taşıyan cümlelere gönlümüzü açıyor; ince ince örülmüş bir görünüşü gerçeğin yerine koyuyoruz. Zaman ise hiç acele etmiyor. Sessizce perdeyi aralıyor. Alkışlanan yüz geri çekiliyor, saklanan şahsiyet bütün ağırlığıyla beliriyor. O vakit anlıyoruz ki insanı en çok yaralayan, yalanın varlığı olmuyor. Asıl acı, gerçek sandığı sözlere sarılmış olmaktan doğuyor. Yabancıdan gelen kötülük zamanla unutulabiliyor; gönlüne buyur ettiğin bir insanın bıraktığı iz ise yıllar geçse de silinmiyor.

Buna rağmen güvenmekten vazgeçemiyoruz. Kalbimizin kapısını hesapsızca aralıyor, en kıymetli duygularımızı emanet ediyoruz. O sırada hassasiyetlerimizi sessizce izleyen, kırıldığımız yerleri öğrenen, korkularımızı hafızasına alan bir irade, bütün bunları güven inşa etmek için değil, güveni yönetebilmek için kullanıyor. İnandığımız her söz, kurulan oyunun görünmez bir parçasına dönüşüyor. Biz bir insanın bizi aldattığını sanırken aslında onun kendi karakterini gözlerimizin önünde yavaş yavaş ele verişine tanıklık ediyoruz.

Tam da burada Resûlullah’ın (s.a.v.) şu ikazı, güven ile tedbir arasındaki ince dengeyi hatırlatıyor:

“Mümin, bir delikten iki defa ısırılmaz.” (Hadis-i Şerif)

Bizler en büyük yanılgıyı, kendi vicdanımızı başkalarının karakterine ölçü alarak yaşıyoruz.

Yüreğimiz berraksa karşımızdakinin de aynı duruluğu taşıdığına inanıyoruz. Aldatmayı bilmediğimiz için aldatılmayı hesaba katmıyor, kandırmayı öğrenmediğimiz için bunun ihtimaller arasında bulunabileceğini düşünmüyoruz. En derin kırılmalar da tam burada başlıyor.

Karşımızdaki insana yalnız güvenimizi emanet etmiyoruz; vicdanımızın ölçüsünü, iyi niyetimizi ve insanlara bakışımızı da teslim ediyoruz. İç dünyamızı kendi samimiyetimizle okuyunca karşıdaki yüreğin de aynı açıklıkta olduğuna inanıyoruz. Sonra fark etmeden hassasiyetlerimizin tek tek öğrenildiğini görüyoruz. Sorularımızı susturan cevaplarla karşılaşıyor, gerçeğin yerini ustalıkla hazırlanmış gerekçelerin aldığını hissediyoruz. Oyun derinleştikçe güven sessizce eksiliyor. Aldatan bunu bir başarı sayıyor; oysa kurduğu her hesap, önce kendi karakterine yazılıyor. Saklanan her gerçek, insanı özünden biraz daha uzaklaştırıyor.

Ardından sessiz bir düzen kuruluyor. Yokluğumuzda büyüyen şüphelerimiz özenle hazırlanmış açıklamalarla bastırılıyor. Sorularımıza gerçeğin kendisi ulaşmıyor; gerçeğe benzetilmiş cevaplar geliyor. Her izah, ardında yeni bir sis bırakıyor. Her mazeret, gerçeği biraz daha uzağa taşıyor.

Daha acısı da var… Hassasiyetlerimizi biliyorlar. Nereden incindiğimizi de… Hatta hangi sözün içimizi paramparça edeceğini, hangi sessizliğin geceler boyu uykularımızı kaçıracağını dahi…

Bütün bunları bilmelerine rağmen aynı yaraya yeniden dokunabiliyorlar. Sonra da bunu zekâlarının başarısı sanıyorlar. Oysa gözden kaçırdıkları büyük gerçek bambaşka bir yerde duruyor.

Her aldatış, kandırılan insandan önce aldatanın karakterine yazılıyor. Yalan, sahibinin vicdanında silinmesi güç bir iz bırakıyor. Ve her maske, onu taşıyan yüzü biraz daha ağırlaştırıyor.

İnsan, başkasını kandırdığını zannederken kendi hakikatini sessizce tüketiyor.

Ben en çok buna üzülüyorum. Bir yalanın varlığına üzülmüyorum. Vicdanını susturabilecek kadar kendinden uzaklaşan bir insanın kendi ruhuna verdiği zarara üzülüyorum.

Aldanışın en ağır tarafı, bir insanı kaybetmekten ibaret kalmıyor. İnsanın kendisine duyduğu güven de aynı sarsıntıyla yara alıyor. Yeni karşılaşmalar eski kırgınlıkların gölgesinden geçiyor. Her tebessüm daha dikkatli okunuyor, her söz gönlün sessiz terazisinde tartılıyor. Buna rağmen umut bütünüyle sönmüyor. Güven yeniden filizlenmek istiyor; hafıza ise aynı acıyı bir kez daha yaşamamak adına usulca uyarıyor. İnsan tam bu çizgide hem yüreğini korumayı hem de masumiyetini kaybetmeden yürümeyi öğreniyor.

İçimdeki acıyı büyüten, kaybettiğim bir insan olmuyor. Kaybolmayı seçen bir karaktere tanıklık etmek ağır geliyor.

Bu sorgulamaların arasında, İbn Atâullah el-İskenderî’nin Hikem-i Atâiyye adlı eserindeki şu hikmet, her kırılmanın ardından beni yeniden kendime döndürdü:

“Amellerin sûretine bakma; kalplerde doğurduğu hakikate bak.”

İnsan, sözlerin ihtişamına kapıldığında gerçeği gözden kaçırabiliyor. Oysa bir davranışın gerçek değeri, ardında bıraktığı izde saklıdır. İnsanın içine huzur veren her hâl samimiyetten beslenir; gönlü daraltan, şüpheyi büyüten, güveni tüketen her tavır ise en parlak görünüşün ardındaki gerçeği er ya da geç açığa çıkarır. Bu yüzden yaşadığım her kırılmanın ardından görünene bakmak yerine, içimde bıraktığı sesi dinlemeyi öğrendim. Çünkü insanı yanıltan çoğu zaman gözleri değildir; susturmayı seçtiği sezgisidir.

Aksi hâlde insandan uzaklaşan her adım, yolu biraz daha uzatır. Her rol yeni bir role ihtiyaç duyar; her maske bir başkasını çağırır. Bir süre sonra alkışlanan kişiyle aynaya bakan kişi aynı insan olmaktan çıkar. Ruh yorulur, vicdan daralır, sessizlik ağırlaşır.

Bizler incindikçe insanlardan uzaklaşmayı seçmiyoruz. Asıl yolculuk, kendi içimize doğru başlıyor. Konuşmadan önce düşünüyor, inanmadan önce bekliyor, güvenmeden önce hissediyoruz. Kalbimizi korurken masumiyetimizi yitirmemek için görünmeyen bir mücadele veriyoruz.

Bu dengeyi en güzel anlatan sözlerden biri, Hz. Ali’ye nispet edilen şu hikmettir:

“Tedbir, aklın meyvesidir.”

İnsan ne saf bir teslimiyetle yürümeli ne de bütün kapıları şüpheyle kapatmalıdır. Gönlünü korurken vicdanını karartmamalı; sezgisini diri tutarken merhametini de kaybetmemelidir. Çünkü ihtiyat, güvensizlikten değil; tecrübenin insana kazandırdığı basiretten doğar.

Güvenmekten vazgeçemeden, kalbimizi karanlığa teslim etmeden yürümek; her kırgınlığı yeni bir hikmete dönüştürmek, her aldanışın ardından biraz daha derin görebilmek, her yaranın ardından daha sağlam durabilmek ve her maskenin gerisindeki insanı daha dikkatle okuyabilmek mümkündür.

Zaman, gerçeğin en sessiz şahididir. Hiçbir maske sonsuza kadar taşınamaz; hiçbir rol ebediyen sürdürülemez. Gün gelir, niyet davranışların arasından görünmeye başlar; vicdan uzun süren suskunluğunu bozar. O vakit anlaşılır ki gerçek zafer, başkasını yanıltabilmekte saklı değildir. Gerçek zafer; bütün kırgınlıklara rağmen yüreğini karartmadan yaşayabilmekte, güven duygusunu kör bir teslimiyete dönüştürmeden koruyabilmekte ve doğruluğun izini şartlar ne olursa olsun sürdürmeye devam edebilmektedir.

Zaman ki herkesin sustuğu yerde konuşur. Sözlerin örttüğünü davranışlar açığa çıkarır. Davranışların gizlediğini ise karakter ele verir.

İnsanlardan saklanan gerçekler, vakti geldiğinde insanın kendi karşısına dikilir. Kimse vicdanından daha hızlı kaçamaz ve kimse zamandan daha güçlü bir şahit bulamaz.

İncinsek de, kırılsak da, aldatılsak da… İçimizdeki iyiliği koruyarak yürümeyi seçeriz. Başkalarının karanlığına benzeyerek ayakta kalmaya çalışmayız. Bizi biz yapan değerleri, bir başkasının yanlışına feda etmeyiz. Çünkü insanın gerçek kaybı, aldatılması değildir; aldatıldıktan sonra kendi özünü kaybetmesidir.

Sonunda anlarız ki güven, herkese verilmesi gereken sınırsız bir emanet değil; zamanın, tutarlılığın ve ahlakın birlikte inşa ettiği sessiz bir değerdir. Karakter ise söylenen sözlerle değil, kimsenin görmediği anlarda verilen kararlarla şekillenir.

Ömrün sonunda geriye ne ustalıkla kurulmuş oyunlar kalır ne de alkış toplayan maskeler…

Geriye, vicdanıyla barışık bir ömrün ardında, güven bırakmış bir insan kalır.

Ve en önemlisi…

Hakikatten uzaklaşmadan yaşayabilmiş bir karakter kalır.

Baki selam, kalbi muhabbet ile…