Bir insan kendine kaç kez doğar?

İnsan dünyaya bir kez gelir; kendine ise hayatı boyunca defalarca doğar.

İlk doğuşumuzda bize bir hayat verilir. Sonrakilerde ise o hayatın anlamını kendimiz keşfetmeye başlarız. Her yaşadığımız olay, her karşılaşma, her kayıp, her sevinç, içimizde daha önce tanımadığımız bir tarafı ortaya çıkarır. İnsan, kendi hikâyesinin içinde yürürken yalnızca zamanın ilerlediğini sanır; oysa değişen sadece takvim yaprakları değildir. İnsan da her geçen yıl biraz daha başka birine dönüşür. Kimi dönüşümler sessizce gerçekleşir, farkına vardığımızda çoktan geride kalmışızdır; kimi dönüşümler ise hayatın bizi durdurduğu, kendimize uzun uzun bakmaya mecbur bıraktığı eşiklerde gerçekleşir.

Belki bu yüzden yaş almak, yalnızca yılların çoğalması değildir. İnsan bir yaş daha büyürken, kendisiyle ilgili bir şeyi daha öğrenir. Neye tahammül edemediğini, neyin peşinden gitmek istediğini, hangi insanların yanında kendisi olabildiğini, hangi yükleri artık taşımaması gerektiğini fark eder. Çocukluğunda başka, gençliğinde başka, hayatının ilerleyen dönemlerinde bambaşka sorular sorar kendine. Her cevap, yeni bir sorunun kapısını aralar. Her fark ediş, insanı kendisine biraz daha yaklaştırır.

Bu yüzden hayatın gerçek takvimi, duvarda asılı olanlardan çok içimizde çevrilir. Kimi sayfalar sevinçle, kimi sayfalar gözyaşıyla, kimi sayfalar sessizlikle yazılır. Geriye dönüp baktığımızda yalnızca geçen yılları görmeyiz; o yılların içinden geçerek değişen kendimizi de görürüz.

Bugün bir yaşın daha eşiğinde dururken, takvimdeki bir yaprağı çevirmekten çok daha fazlasını hissediyorum. Geçmişin içinden bugüne uzanan yola bakıyor ve kendime şu soruyu soruyorum:

Ben bugüne kadar kendime kaç kez doğdum?

Belki bir kaybın ardından, belki uzun bir bekleyişin sonunda, belki sustuğum bir gecede, belki affettiğim bir insanla birlikte, belki de ilk kez kendimi başkalarının gözünden değil, kendi kalbimin içinden gördüğüm o sessiz anda…

İnsan her zaman kendisine, büyük olayların içinde rastlamıyor. Hayatın küçük kırılmalarında, kimsenin görmediği iç hesaplaşmalarda, bir cümlenin uzun süre yankılanmasında, bir sabah uyandığında artık dünkü insan olmadığını fark ettiği o tarifsiz değişimde buluyor kendisini.

Ve kendine doğması, biraz da geçmişteki hâline düşmanlık etmeden ondan ayrılabilmesiyle başlıyor. Geçmişe teşekkür ederek, fakat orada yaşamadan… Yaşananları inkâr etmeden, fakat bütün hayatı bütün üzerine kurmadan… Kırıldığını kabul ederek, fakat kalbini kırgınlığın emanetine bırakmadan…

Hayatla barışmak tam da burada başlıyor.

Hayatı; istediğimiz gibi ilerlediğinde sevmek kolaydır. Asıl mesele, yolun yönü değiştiğinde, planlarımız bozulduğunda, elimizden bazı şeyler kayıp gittiğinde ve bütün cevapları bulamadığımızda hayata karşı içimizde nasıl bir tavır taşıdığımızdır. Olup biten her şeyi anlamlandırmak mümkün olmayabilir. Her yaranın hemen bir hikmete dönüşmesini beklemek de insanın kendisine yüklediği başka bir ağırlıktır.

İnsan önce yaşadığını kabul ediyor, sonra onunla yaşamayı öğreniyor. Daha sonra, geride bıraktığı şeyin kendisine ne öğrettiğini fark ediyor.

Hayatın olgunlaştırdığı insan, her şeyi kontrol etmeye çalışmaktan yavaş yavaş vazgeçiyor. Elinden geleni yapıyor, sonra elinden gelmeyenleri hayatın akışına bırakmayı öğreniyor. Her kapıyı zorlamanın, her soruya cevap aramanın, her insanı anlamaya çalışmanın kendi ruhuna da bir yorgunluk yüklediğini fark ediyor.

İşte o noktada insanın içinde başka bir sessizlik doğuyor. Bu sessizlik, hayattan çekilmek anlamına gelmiyor. Tam tersine, hayatın gürültüsünden sıyrılıp kendi sesini yeniden duyabilmek anlamına geliyor.

İnsan kendisini en çok, başkalarının beklentilerinden uzaklaştığında tanıyor. Kime benzediğini, neyi gerçekten istediğini, hangi yollarda yürürken içinin genişlediğini, hangi kalabalıkların içinde kendisini eksik hissettiğini daha açık görmeye başlıyor. Herkesi memnun etme arzusunun yerini, kendine karşı dürüst olma ihtiyacı alıyor.

Bu, insanın kendisini her hâliyle onaylaması anlamına da gelmiyor. Kendinle barışmak, eksiklerini görmezden gelmek değildir. İnsan kendi kusurlarına bakabilmeli, yanlışlarını kabul edebilmeli, gerektiğinde özür dileyebilmeli, kendisini yeniden eğitebilmeli. Kendisiyle barışmak; geçmişteki hâline düşmanlık beslemeden, bugünkü hâline sorumlulukla sahip çıkabilmektir.

Çünkü insan değişir. Düşünceleri değişir, öncelikleri değişir, insanlara bakışı, hayattan beklentileri değişir. Bir zamanlar çok önemli görünen şeyler küçülür; küçük sandığı şeylerin aslında hayatın en kıymetli tarafları olduğunu fark eder.

Bir fincan çayın sessizliği, bir dostun hâl hatır sorması, içten söylenmiş tek bir cümle, sabah pencereden içeri giren ışık, uzun zamandır görülmeyen bir yüz ve insanın kendi kalbinde duyduğu huzur…

Hayat ilerledikçe insan, büyük mutlulukların peşinden koşmak yerine küçük güzelliklerin farkına varmayı öğreniyor. Belki de gerçek zenginlik biraz da burada saklı.

Hayat akışında her şeyin yolunda gitmesiyle huzur bulmak başka, yolunda gitmeyen şeylerin arasında dahi kendisine bir sükûnet alanı kurabilmesi bambaşka.

Olgunluk, hayatın bütün yüklerini sırtından atmakla gelmiyor. Hangi yükün kendisine ait olduğunu, hangisini taşımaması gerektiğini ayırt edebilmekle geliyor.

Geçmişe baktığımda artık sadece değiştiremediğim şeyleri görmüyorum. O günlerin içinden geçen beni de görüyorum. Yanıldığım yerleri, sustuğum anları, gereğinden fazla taşıdığım yükleri, kendimden uzaklaştığım zamanları… Sonra bütün bunların arasından bugünkü hâlime uzanan ince bir yol fark ediyorum.

Her yaşadığım şey beni başka bir yere getirdi. Her karşılaşma bir iz bıraktı. Her ayrılık içimde başka bir kapı açtı. Ve nihayet her yara, iyileşirken bana kendim hakkında yeni bir şey söyledi.

İnsan geçmişini değiştiremiyor; fakat geçmişinin kendisindeki yerini değiştirebiliyor. Dün yaşananı geri alamıyor; o yaşanmışlığın bugün hangi anlamı taşıyacağına başka bir gözle bakabiliyor. Belki hayatın insana verdiği en büyük özgürlüklerden biri de bu.

Yaşadıklarımızın tamamı bizim seçtiğimiz şeylerden oluşmuyor. Fakat onlardan sonra nasıl bir insan olacağımız konusunda hâlâ sözümüz var. Bu yüzden hayatın belli bir yerinde insan kendisine şu soruyu sormaya başlıyor:

“Bunca şeyden sonra nasıl biri olmak istiyorum?”

Daha çok bilen mi? Daha çok kazanan mı? Daha haklı çıkan mı? Yoksa daha anlayışlı, daha sakin, daha derin, daha merhametli biri mi?

Benim için cevabın giderek sadeleştiği yer burası. Daha çok anlam, daha az kırgınlık… Daha çok sükûnet, daha az açıklama ihtiyacı… Daha çok iç huzuru, daha az geçmişin kapısında beklemek… Daha az telaş, daha çok önümde duran gökyüzüne bakmak istiyorum…

Hayatı kusursuz hâle getirmek gibi bir isteğim de kalmadı. Zira bütün eksiklerini tamamlamaya çalışmanın insanı ne kadar yorabileceğini öğrendim. Kimi şeyler yarım kalıyor. Kimi insanlar hayatımızdan çıkıyor. Kimi sorular cevapsız kalıyor. Kimi yollar planladığımız yere ulaşmıyor. Yine de hayat devam ediyor.

Ve insan, yarım kalmışlıkların arasında da bütün bir kalp taşıyabiliyor. Belki mesele, hayatın bize ne verdiğinden çok, elimizdekilerle nasıl bir anlam kurabildiğimizdir.

İnsan kendisiyle barıştıkça başkalarıyla da daha sakin bir ilişki kuruyor. Her sözü üzerine alınmıyor. Her suskunluğu kendisine yönelmiş bir tavır olarak görmüyor. Her vedayı bir kayıp saymıyor. Her karşılaşmadan sonsuza kadar sürecek bir yakınlık beklemiyor.

Bazı insanlar hayatımıza kalmak için geliyor, bazıları öğretmek için. Bazıları ise yalnızca bir mevsim kadar eşlik ediyor.

Hepsinin yeri ayrı. Hepsinin bıraktığı iz başka. Hayatın bilgeliği, insanları tutabilmek kadar bırakabilmeyi de öğrenmekte saklı.

Bir gün insan, kendisini başkalarının gözünden görmeyi bıraktığında kendi hakikatine biraz daha yaklaşıyor. Kimsenin alkışına ihtiyaç duymadan iyi bir şey yapabilmenin, kimsenin onayını beklemeden doğru bildiği yolda yürüyebilmenin, yalnız kaldığında da kendi içinde huzur bulabilmenin kıymetini anlıyor.

İşte özgürlük biraz da böyle bir şey. Kendinden kaçmadan kendinle yaşayabilmek. Geçmişinden utanmadan geçmişine bakabilmek. Yanlışlarından ibaret olmadığını bilmek. Yaralarına rağmen kalbini kapatmamak. Hayatın bütün cevaplarını bulmadan da yürümeye devam etmek.

Çünkü insanın yolculuğu, cevapların bittiği yerde sona ermiyor. Tam tersine, insan bazen cevabını aradığı soruyla birlikte daha uzun bir yola çıkıyor. Her yeni yaş, her yeni dönem, insanın kendisine başka bir soru sormasına vesile oluyor.

“Bundan sonra neye değer vereceğim?”

“Artık neyi taşımayacağım?”

“Kime daha çok zaman ayıracağım?”

“Hangi sözleri söylemeden bırakmayacağım?”

“Hangi hayalin kapısını yeniden çalacağım?”

Belki de hayat dediğimiz şey, insanın kendisine sorduğu bu sorularla derinleşiyor.

Şimdi gökyüzüne baktığımda önümde kusursuz bir hayat görmeyi beklemiyorum. İçinde sevinçlerin de hüzünlerin de olacağı yeni günler görüyorum. Karşılaşacağım insanları, öğreneceğim dersleri, şaşıracağım yolları, içimde yeniden yeşerecek umutları düşünüyorum. Ve bundan korkmuyorum. Ve artık yolun her zaman bildiğim yerlere çıkması gerekmediğini biliyorum. Bilinmeyen de hayatın bir parçası.

İnsanın kendisine yeniden rastlaması için kimi yolların ilk kez yürünmesi gerekiyor. Bugün hayatımın yeni bir sayfasını açarken kendime büyük sözler vermek istemiyorum. Daha sade bir dileğim var:

Kendimi daha iyi dinlemek. Kalbimi gereksiz yüklerden korumak. İnsanlara karşı merhametimi kaybetmemek. Hayatın küçük güzelliklerini ıskalamamak. Geçmişe hürmetle bakıp orada yaşamamak. Geleceği merakla bekleyip bugünü ertelememek. Ve her şeye rağmen içimde güzel bir ihtimal bırakmak.

Nitekim insanın kendisine verebileceği en kıymetli hediye, kusursuz bir hayat değil; hayatın bütün kusurlarına rağmen onu sevebilecek bir gönüldür.

Şimdi geriye baktığımda, geçtiğim yolların hiçbirini bütünüyle silmek istemiyorum. Acılarıyla, sevinçleriyle, kayıplarıyla, karşılaşmalarıyla hepsi benim hikâyemin bir parçası. Dün olduğum insanı yargılamak yerine onu anlamaya çalışıyorum. Onun bildikleriyle, taşıdıklarıyla, korkularıyla, umutlarıyla elinden geleni yaptığını düşünüyorum.

Bugünkü ben, dünkü bana biraz daha şefkatle bakabiliyorsa, belki gerçek değişim tam da orada başlamıştır. İnsan kendisiyle barıştığında hayatın bütün yükleri ortadan kalkmıyor.

Fakat insan artık yüklerin altında kendisini kaybetmiyor. Yol yine uzun, gökyüzü hâlâ geniş, hayat hâlâ şaşırtıcı ve önümde hâlâ yaşanmamış günler var. Öyleyse yürümeye devam.

Kendime biraz daha yaklaşarak, hayata biraz daha yumuşak bakarak, öğrendiklerimi kalbimde taşıyarak… Geçmişe teşekkür ederek, geleceği zorlamadan, bugünün hakkını vererek.

Yeni bir yaşın, yeni bir sayfanın ya da yeni bir başlangıcın adı her ne olursa olsun, insanın asıl yeniden doğduğu yer kendi içidir.

Ben bugün oraya yeniden dönüyorum. Daha sakin, daha derin, bütün eksikleriyle birlikte, yeniden gönül vererek daha müteşekkir… Çünkü hayat hâlâ devam ediyor. Ben de hâlâ değişiyor, öğreniyor, dönüşüyor ve büyüyorum.

Şunu söylemeliyim ki; insanın en güzel hâli de tam burada başlıyor: Kendini tamamlanmış sanmadığı, fakat kendisine yabancı kalmadığı yerde.

Yeniden bakıyorum gökyüzüne. Henüz yaşanmamış günlerin sessizliğinde, güzel ihtimallerin ayak seslerini duyuyorum. Ve içimden tek bir cümle geçiyor:

Hayat, yeniden sevmeyi öğrenebildiğimiz sürece her gün biraz daha yeni…

Bâki selâm, kalbî muhabbetle…